“Slimme overheidsorganisaties zijn bezuinigingen voor.”

Hogeschool Arnhem Nijmegen ontwikkelt cursus Innoveren in de Publieke Sector onder leiding van lector Frans Nauta.

Geen enkele organisatie in de publieke sector ontkomt in deze tijden van crisis aan de voorgenomen bezuinigingen. Dat gaat pijn doen. Niet alleen bij de sector, ook bij de burger. Maar hoe voorkomen organisaties dat ze speelbal worden van de Haagse kaasschaaf? Hoe blijven ze kwaliteit leveren? En vooral: hoe houden ze regie over hun toekomst?

Het antwoord is even eenvoudig als de werkelijkheid soms weerbarstig is: door slimmer te werken. Slimmer werken, dat betekent innoveren. Het Lectoraat Innovatie Publieke Sector van de Hogeschool Arnhem Nijmegen ontwikkelde een methode om dat doeltreffend te doen.

Cursus Effectief Innoveren in de Publieke Sector
“Want”, zo zegt lector Frans Nauta, “slimme overheidsorganisaties zijn bezuinigingen voor.” Dat is wat deelnemers leren tijdens de cursus ‘Innoveren in de Publieke Sector’: effectief innoveren in publieke organisaties.

De cursus is bedoeld voor managers en projectleiders bij overheidsorganisaties. Er wordt gewerkt met concrete voorbeelden uit verschillende domeinen van de publieke sector. De cursus staat onder leiding van Frans Nauta, Lector Innovatie Publieke Sector.

Harvard-methode
Bijzonder is de opzet van de cursus: er wordt onder andere gewerkt met ‘teaching cases’, gebaseerd op de succesvolle lesmethode van de Harvard Business School.

Actieve participatie is een voorwaarde voor deelname, alleen dan halen deelnemers alles uit de cursus. Docenten en sprekers van topniveau begeleiden de cursus in vier dagen verdeeld over twee blokken.

De docenten
Frans Nauta, lector Innovatie Publieke Sector aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen, faculteit Gezondheid, Gedrag en Maatschappij.
Frans de Vijlder,  Lector Goed Bestuur en Innovatiedynamiek in Maatschappelijke Organisaties, Hogeschool Arnhem Nijmegen, faculteit Gezondheid, Gedrag en Maatschappij.
Jorrit de Jong, Senior Fellow en Lecturer in Executive Education at Ash Institute Harvard Kennedy School of Government.
Manu de Bruyn, zelfstandig docent & trainer in creativiteit.

De gastsprekers
Vier nogal indrukwekkende gastdocenten vertellen over hun dagelijkse praktijk, de valkuilen en geleerde lessen:
Maarten Hillenaar, directeur Informatisering Rijk (Rijks CIO). Jan Hamming, burgemeester Heusden, voormalig wethouder Tilburg.
Arre Zuurmond, oprichter van de Kafka Brigade en onderzoeks- en adviesbureau Zenc.
Erik van Engelen, innovatiemanager bij Essent.

Data en locatie
De cursus wordt gegeven in twee blokken van twee dagen: het eerste is op woensdag 27 en donderdag 28 juni en het tweede blok op woensdag 22 en donderdag 23 augustus. De cursuslocatie voor de dagen in juni is conferentiecentrum Woudschoten in Zeist. In augustus wordt het een vergelijkbare plek, net zo centraal in het land.

Meer
Meer over de cursus lees je hier.

Of download alle informatie over de cursus als een PDF-bestand.

Met behulp van de HSMR kunnen de oorzaken van de vermijdbare sterftegevallen achterhaald worden. Naar aanleiding hiervan voeren medische specialisten verbetertrajecten in om toekomstige schade te voorkomen. Aan de andere kant zorgt HSMR ervoor dat patiënten beter geïnformeerd worden over de prestatie van ziekenhuizen. Het draagt daarmee bij aan de transparantie van de zorgkwaliteit.

De HSMR is eind jaren ’90 ontwikkeld door de engelse professor Brian Jarman. Volgens Jarman onderscheidt de HSMR zich van andere prestatie-indicatoren als volgt: ‘Death is the most tractable outcome of medical care. It is a binary measurement and well understood to everyone.’ Jarman’s overtuiging blijkt bevestigd te zijn. In een korte tijd hebben 13 landen deze indicator geadopteerd om de kwaliteit en veiligheid van zorg te meten. Ruim 80% van de ziekenhuizen in Engeland gebruikt de HSMR om de medische zorg te verbeteren. 10 Jaar nadat de eerste HSMR’s voor engelse ziekenhuizen zijn berekend, daalt het aantal ziekenhuizen met een significant hoog HSMR nog steeds.

Ook in Nederland zijn de HSMR’s van Nederlandse ziekenhuizen berekend. Dit gebeurde voor het eerst in 2005. Het verschil met Engeland is dat deze cijfers tot heden nog steeds niet gepubliceerd zijn. De reden is dat er nog discussie is over de betrouwbaarheid van de indicator. Deze maat lijkt in eerste instantie niet goed toepasbaar te zijn op het Nederlandse medische registratie systeem. Het model is verfijnd om geschikter te maken voor de Nederlandse situatie. Daarnaast ligt het accent van de HSMR in Nederland op interne monitoring van zorgprocessen. Echter, op dit moment gebruiken nog maar 20 procent van de Nederlandse ziekenhuizen de HSMR voor dit doel.
Prismant en De Praktijkindex doen vanaf 2005 de jaarlijkse en maandelijkse berekeningen van de HSMR van Nederlandse ziekenhuizen. Sinds kort heeft de Dutch Hospital Data deze rol van Prismant en De Praktijkindex overgedragen aan het CBS. Het CBS gaat het model van de HSMR verder ontwikkelen. Doordat de HSMR in Nederland nog steeds in ontwikkeling en de publicatie nog steeds uitgebleven is, is het lastig te beoordelen of deze indicator hetzelfde effect zal hebben op de Nederlandse zorg als die van Engeland. Hiernaar doet het lectoraat de komende tijd een verdiepingsonderzoek. We hopen binnenkort meer te kunnen vertellen over het positieve effect van de HSMR op de kwaliteit en veiligheid van Nederlandse ziekenhuizen.

Voor vragen/informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met: Thuy Ngo thuy@lectoraatinnovatie.nl

De meest in het oog springende succesfactor is dat de artsen de kar hebben getrokken. Er is een intensieve samenwerking aan voorafgegaan waarbij collega’s wekelijks voor werktijd om 7.30 bij elkaar aanschoven om het concept te toetsen aan het laatste prototype. Als ambassadeurs hebben de doktoren het EPD aan de man en vrouw gebracht onder collega’s . De innovatoren liepen wel tegen stevige hobbels aan. Het loslaten van de papieren dossiers is niet zonder slag of stoot gegaan; “je denkt toch niet dat ik ga zitten typen”, “het schendt de privacy van de patiënt” of de hakken in het zand met “het patiënt dossier wordt echt niet digitaal bij mijn maatschap.” De Raad van Bestuur heeft het als een onontkoombare ontwikkeling gepresenteerd; het Antonius Ziekenhuis kon beter toonaangevend zijn dan zich volgzaam opstellen. Een adviesclub zette de puntjes op de I met een geslaagde uitrol.

Momenteel is het Antonius Ziekenhuis zoekende naar hoe principes uit de open source gemeenschap benut kunnen worden. Het ziekenhuis vraagt geen licentiekosten aan andere ziekenhuizen, maar de wil om zelf technische verbeteringen aan te brengen en terug te geven aan de gebruikersgemeenschap.

In een tijd van bezuinigingen kan dit weleens flinke besparingen op gaan leveren. De tientallen miljoenen die ziekenhuizen reserveren voor het inkopen van EPD’s bij commerciële aanbieders bevatten voor een groot deel licentiekosten. Deze zijn dan niet meer nodig; het geld kan rechtstreeks in verbetering van de functionaliteit en gebruikersvriendelijkheid worden gestopt. Daarnaast biedt het ruimte om de kritieken op dit EPD te ondervangen. Het opsporen en verbeteren van zwaktes wordt juist aangemoedigd volgens het in de programmeergemeenschap constructief werkende ‘hackersethos’ (lees de definitie van een van de eerste hackers van M.I.T.).

‘De eerste dag zit er op. De twee bijdragen die me het meest zijn bijgebleven zijn die van James Kennedy en Karel van der Toorn. Kennedy is een Amerikaans historicus met een Nederlandse moeder en werkt sinds 2003 in Nederland, eerst aan de VU en nu aan de UvA. Hij schetste een mooi genuanceerd beeld van sterke punten aan beide kanten van de oceaan.

Amerika is sterk in wat Kennedy de ‘intensiteit van het academisch debat’ noemt. Dat is deels een gevolg van de nadruk op excellentie. Een academicus die niet excelleert, overleeft niet. Een sterk pluspunt van dit systeem is dat de beste mensen uit de hele wereld graag in de VS werken. Een derde sterk punt is de openheid van het systeem. De samenwerking vanuit de universiteiten met bedrijven, NGO’s en overheidsorganisaties is omvangrijker dan die in Nederland.
Die sterke punten komen alleen niet zonder nadelen. Het is hard werken, waardoor de balans tussen werk en privéleven lastig is. Door de nadruk op excellentie bestaat er stevige concurrentie, ook binnen de muren. Tevens ontstaat er cijferinflatie, omdat iedere student tenminste een ‘A’ eist.

Afgewezen topkandidaat

Op die punten scoort Nederland beter, neemt James Kennedy waar. Er is een gezondere balans tussen werken en leven en binnen de universiteit wordt er makkelijker samengewerkt. Het is allemaal “wat gezelliger”.
Dat heeft overigens ook een schaduwkant. Kennedy vertelde een veelzeggende anekdote. Na een sollicitatieronde op een leerstoel voor een nieuwe hoogleraar werd de topkandidaat zonder pardon afgewezen. Die mocht dan academisch de beste kandidaat zijn, hij zou waarschijnlijk niet een hele prettige collega zijn. Einde discussie.
Uit het – herkenbare – betoog komt een vrij scherp dilemma naar voren. Het is onomstreden dat de VS beter scoort dan ons land ten aanzien van het punt van excellentie. Maar kunnen wij daar onze performance verbeteren zonder dat we concessies doen aan die gezelligheid?

Privaat versus publiek

Karel van der Toorn, CvB-voorzitter van de Universiteit van Amsterdam, benadrukte het verschil tussen een publiek versus een privaat model bij de financiering van het hoger onderwijs. Het Nederlandse stelsel van onderwijs en onderzoek kent een publiek gefinancierd model. In zo’n model drukt men een belangrijke politieke prioriteit uit: toegankelijkheid voor een zo groot mogelijk deel van de bevolking.
Het Amerikaanse model is een hybride model, waarin naast publieke universiteiten ook private universiteiten aanwezig zijn. Die private universiteiten zijn als ‘the cherry on the cake’, de echte top. Er zijn maar een paar publieke universiteiten in Amerika die echt mee kunnen komen in die top. Uit de discussie met de zaal kwam echter wel naar voren dat de Nederlandse universiteiten gemiddeld genomen beter presteren dan hun publieke collega’s in de VS.
Van der Toorn poneerde daarbij dat de politiek in Nederland op twee gedachten hinkt. Aan de ene kant bezuinigen op de publieke investeringen, maar aan de andere kant niet de ruimte willen geven aan de markt. Zijn voorkeur was helder: graag meer vrijheid.
Wat Van der Toorn betreft wordt het in Nederland allemaal wat minder egalitair. “We have to unequalize.” Als het over onderzoek gaat ziet hij graag, dat er maar een paar Nederlandse universiteiten echt top zijn. Als het aan hem ligt komt er een ‘shake out’ in het Nederlandse systeem. Maar dat gaat niet zonder een heldere keuze van de politiek. “You can’t have your cake and eat it.”

De 500 miljard vraag

De belangrijkste vraag van de dag kwam vanuit het publiek. De aanleiding was een getal dat Sijbolt Noorda (VSNU)’ in zijn lezing noemde: de top 1000 bedrijven in de wereld besteden ongeveer 500 miljard aan R&D bij universiteiten.
De vraag die vervolgens uit de zaal werd gesteld was: “Welke landen weten een groot aandeel van die 500 miljard aan zich te binden en wat doen die anders dan Nederland?” Het antwoord op die vraag bleef wat in de lucht hangen. Ondernemerschap, ondernemen met kennis, opdrachten doen voor bedrijven, dat was – helaas – de blinde vlek van de dag. Terwijl onze kennisinstellingen daar nou net veel af kunnen kijken in de VS. Hopelijk komen we daar op dag twee aan toe.’

(Deze tekst verscheen eerder al op Science Guide.)

Frans Nauta besteedt ook in zijn BNR radiocolumn aandacht aan de 500 miljard vraag (en geeft het antwoord).

Innoveren is weerbarstig. Frans Nauta, lector Innovatie Publieke Sector en een van de trainers, formuleert het als volgt: ‘Het ontbreekt aan een publiek innovatiesysteem en aan praktisch gereedschap om nieuwe ideeën te ontwikkelen, te filteren, te verfijnen, in te voeren, en om te leren van innovatie. Deze cursus leert vernieuwers en managers om gericht te innoveren. Dit leidt tot het efficiënter en effectiever leveren van betere zorg. Wat zijn succes en faalfactoren voor innovatie in de zorg? Hoe zien die eruit in de eigen organisatie? En vooral: hoe zijn die te beïnvloeden?’

De vernieuwers worstelen met zaken als ‘ hoe krijg ik mijn collega’s mee zonder te drammen, hoe moet ik dit project starten, en ‘hoe zorg ik voor enthousiasme bij het management’. Naast deze stevige verdieping is ook aandacht voor het zoeken naar nieuwe oplossingsrichtingen voor de innovatievraagstukken van de deelnemers. Door praktische opdrachten in out of the box denken geeft de cursus nieuwe ideeën en inzichten. De cursus geeft volgens de deelnemers ‘veel stof tot nadenken’ en is daarnaast inspirerend en leerzaam in een prettige sfeer. Na de derde dag toog een groep enthousiaste zorgvernieuwers richting huis. Vol ideeen en concrete plannen om innovatievragen in de eigen organisatie aan te pakken. En om werk te maken van professioneel innovatiemanagement.

Volgende cursus in juni

De cursus in april was een groot succes en was snel volgeboekt. Reden voor een volgende editie van dezelfde training. Haf juni richten we weer drie dagen in voor maximaal 20 vernieuwers in de zorg. Zodra de exacte data en lokatie bekend zijn volgt er meer informatie op deze website en via andere kanalen. Uw interesse voor de cursus kunt u vast kenbaar maken bij Fokke Aukema.

De scan is uitgevoerd door het Lectoraat Innovatie in de Publieke sector met steun van het Ministerie van VWS. Bij het merendeel van de onderzochte organisaties wordt het innovatieproces nauwelijks actief vormgegeven. Eén van de meest in het oog springende waarnemingen is dat weinig van de onderzochte organisaties een missie en visie heeft die kan dienen als inspiratiebron en selectie-instrument in het innovatieproces. Meestal zijn ze allesomvattend, zodat er geen inspirerende of selectieve werking vanuit kan gaan. In combinatie met het ontbreken van een innovatiebudget, betekent dat vrijwel uitsluitend projecten goedgekeurd worden, die op korte termijn een gegarandeerde besparing opleveren. Verder blijkt dat slechts een klein deel van de organisaties beschikt over een goed overzicht van innovatieprojecten. Het gebrek aan openheid en het ontbreken van een experimenteerfase zijn andere symptomen van innoveren met de handrem aan.

Daarnaast is een tweede overkoepelende conclusie die optimistisch stemt over het innovatiepotentieel in de zorg. Op vrijwel alle onderdelen van het innovatieproces zijn in dit onderzoek excellente, inspirerende voorbeelden gevonden van goed innovatiemanagement. Verschillende zorgorganisaties hebben innovatieprijzen, platforms en programma’s. Medewerkers en cliënten kunnen zo hun innovatieve ideeën kwijt. Veel zorginstellingen zoeken naar nieuwe structuren om innovatie een plek te geven in de organisatie. Door de bundeling van budget, mankracht en informatie ontstaat overzicht. Sommige organisaties creëren vrijplaatsen om innovaties tot bloei te laten komen. Het bouwen van een webwinkel om ontwikkelde innovaties breder op te schalen in de organisatie is prachtige voorbeeld van goed innovatiemanagement. Het zichtbaar maken van deze Gouden Standaarden en het creëren van een kopgroep geeft een goede impuls om innovatie in de zorg te verbeteren. Voor de vernieuwers is het van belang dat zij een duidelijk mandaat vragen van de top en het recht claimen op mislukking vanaf de start van het innovatieproject. Organisaties worden alleen maar innovatief wanneer de managers het goede voorbeeld geven, ondernemend zijn en de aansturing goed op orde hebben.

Het rapport is hier of onder publicaties te vinden.

Het symposium wordt georganiseerd ter afsluiting van de minor Politiek, beleid en overheid. Vierdejaars studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen hebben gedurende een half jaar diverse onderzoeken gedaan bij gemeentes en zullen de resultaten presenteren. Tevens geven professionals van gemeentes en gelieerde organisaties presentaties over vernieuwende ontwikkelingen in en rondom gemeentes.

Heeft u interesse in innovatie-vraagstukken binnen gemeentes? Dan bent u van harte uitgenodigd.

Klik hier voor het volledige programma.

,,Via de sport kan het bedrijfsleven heel veel geld verdienen”, stelt Nauta, lector innovatie in de Publieke Sector. ,,Kennis die via de topsport wordt ontwikkeld, bereikt uiteindelijk honderd miljoen consumenten. Dat is dan nog heel voorzichtig gesteld. Denk aan de markt in China, dan praat je al over miljarden. Probleem nu is dat de vertaalslag naar de markt nog onvoldoende is.”

Volgens Nauta maakt nog geen land ter wereld echt werk van het innovatiepotentieel in de topsport. Hij noemt het een fantastische kans voor Nederland. ,,Om mee te kunnen doen in de wereldtop moet Nederland als relatief klein land zijn beperkte potentieel slimmer en effectiever benutten. Dat is puur een innovatievraagstuk.”

Daarvoor nodig is een samenwerking tussen de sport, kennisinstellingen, onderwijs, bedrijfsleven en onderwijs. Cees Oudshoorn, directeur VNO-NCW, onderschrijft die visie. ,,Het bedrijfsleven ziet de sport nog te veel als een reclamezuil. Het moet echter de geweldige afzetmarkt ontdekken die erachter zit. Er is van de kant van de consument een enorme vraag naar bewegen, sport en gezondheid.”

Initiatief moet vooral worden genomen door het bedrijfsleven en NOC*NSF, stelt Nauta. Gerard Dielessen, directeur van de sportkoepel, zei daartoe bereid te zijn. ,,Innovatie in de sport is heel erg onderbelicht. De sport is ook een middel om dingen in de samenleving beter te maken. Wij zijn zeker bereid daaraan onze bijdrage te leveren.” (ANP)